دومینوی تورم - رشد شتابان جمعیت در کشورهای در حال توسعه عامل اصلی تورم به بهانه یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری

اقتصاد ایران طی سالهای پس از رضا شاه دچار تورم های مزمن و ساختاری گردید که در دهه های پس از نه تنها امکان  کاهش آن میسر نشد بله تشدید تر نیز شد . در یک نگاه سیستمی به نظر تورم در اقتصاد ایران دچار بازخورد مثبت گردیده است.. اندیشمندان از بعد اقتصادی عوامل گوناگونی را به عنوان عوامل تشدید کننده تورم بیان کرده اند. از جمله رویکرد های جدید در سیاست های کلان ایران نیز توجه به  تقویت  بنیه اقتصادی کشور از سوی نامزد های انتخاباتی مطرح می شود. در میان این نامزدها هر یک تفسیر خاصی را برای تقویت رشد اقتصادی ارائه می نماید  که نشان دهنده عدم نگاه جامع و تنها نگاه بخش به اقتصاداست. توجه ویزه به بخش تولید از سوی این نامزد ها به عنوان عامل اصلی ضعف در اقتصاد  ایران مطرح می شود. اما در نگاهی دقیق تر تورم  ساختاری به عنوان عامل اصلی  ضعف اقتصاد  ایران پیامد سایر بخش های جامعه ایرانی است که علاج ان تنها در بخش تولید  میسر نیست.

تورم چیست: افزایش همه جانبه و مداوم سطح قیمت ها  را تورم می گویند.

تورم چند نوع است: دو نوع تورم ساختاری یا پایدار  و تورم موقتی و ناپایدار

عوامل  زیر در شکل گیری تورم نقش دارند که ممکن است منجر به تورم ساختاری یا موقتی شوند.

شوک های اقتصادی: افزایش قیمت یک محصول استراتژیک مثل نفت باعث افزایش ناگهانی قیمت در سایر کالا شده اما این شوک اقتصادی  به دلیل عدم ثبات و تداوم و کوتاه مدت بودن تنها تورم موقتی را ایجاد می کند.

بنیان های اقتصادی: وابستگی به مواد اولیه مورد نیاز صنایع و افزایش ناگهانی مواد اولیه منجر به افزایش قیمت کالا می شود. این نیز موقت و ناپایدار است.

خشکسالی: کاهش تولید ناشی از خشکسالی در صورت عدم تداوم زمانی  یک نوع تورم کوتاه مدت است.

هزینه بهداشت و درمان: با افزایش هزینه های بهداشت به دلیل اثر گذاری بر هزینه نیروی انسانی یک نوع تورم ساختاری ایجاد می کند که تورم را وارد چرخه جدیدی می کند

هزینه نیروی انسانی: به عنوان پایدار ترین عامل تورم  و فرابخشی کننده تورم عمل می کند.

کشور ایران در یکصد سال اخیر با چند عامل تورم زا به صورت همزمان روبرو شده است

خشکسالی پایدار: خشکسالی در صورت کوتاه مدت بودن منجر به تورم موقتی و در صورت تداوم منجر به تورم ساختاری می شود. از آنجا که کشورهای در حال توسعه به خصوص ایران در گذار به توسعه بیشترین اشتغال را در کشاورزی داشته خشکسالی مداوم تورم ساختاری ایجاد می کند. تورم در یک بخش نیز به دلیل ارتباط با سایر بخش های اقتصادی وارد سایر بخش ها می شود. نتیجه  آن تورم  ساختاری ناشی ازخشکسالی در بخش پایه اقتصاد یعنی کشاورزی به بخش صنعت و خدمات  وارد می شود. ورود تورم به بخش های خدمات و صنعت در ابتدا به صورت موقتی است اما در صورت عدم برنامه ریزی در این دو بخش تخیر تورم در این دو بخش نیز ساختاری می شود. برای جلوگیری از ورود تورم به این دو بخش دولت ایران اقدام به واردات محصولات کشاورزی می کند تا صدور تورم از بخش کشاورزی به بخش صنعت و خدمات تنها موقتی باشد. با رشد جمعیت و افزایش نیاز به محصولات کشاورزی تورم وسیعتر  می شود

هزینه نیروی انسانی  پایدارناشی از انفجار جمعیت

حرکت در مسیر توسعه  نیازمند نیروی کار با کیفیت بالا  و تا حد کمتری در مراحل اولیه  رشد و توسعه  نیازمند نیروی کار بیشتری است. با افزایش هزینه برای افزایش کیفیت نیروی کار به صورت سیستماتیک با کاهش مرگ و میر و رشد نیروی کار مواجه خواهیم بود. افزایش  جمعیت منجر به ایجاد دومینوی تورم در تمامی  بخش های اقتصادی می شود

با شکل گیری انفجار جمعیت متناسب با هرم سنی جمعیت  بحران های ساختاری نیز گسترش می یابد. در زمانی که نسبت نوزادان افزایش می یابد بحران تورم ساختاری در تولیدات کالاهای مورد نیاز کودکان- ورود جمعیت به عرصه نوجوانی  شکل گیری بحران تورمی در بخش آموزش – سپس در بخش مسکن  و صنعت و خدمات و در ادامه در کهنسالی بحران تورم ساختاری در  بخش بهداشت و ...

آنچه قابل جمع بندی است این است که دو عامل ساختاری یکی خشکسالی و دیگری رشد انفجاری جمعیت در ایران دومینوی تورمی را در بخش های اقتصادی ایران ایجاد کرده است که با ورود به هر بخش همچون گردبادی قدرت می یابد و بنیان های جامعه را در هم می نوردد.و اثرات آن جامعه- فرهنگ و سیاست را نیز به درون خود می کشد. در چنین شرایطی هر گونه شوک های تورم زای غیر پایدار و موقتی نیز  منجر به عدم پایداری تورم شده و هر گونه برنامه ریزی را غیر ممکن می سازد.

به نظر تعادل یابی  هرم سنی ناشی از پایان حرکت هیجانی و شتابان رشد جمعیت و رسیدن به رشد ثابت، تازه شروع کار برای یک برنامه ریزی خردمندانه برای دستیابی به اقتصاد باثبات و در نتیجه آن شروع رشد و بالندگی فرهنگ – سیاست و هنر این جامعه است